Choroba określana powszechnie jako dna moczanowa jest przewlekłym schorzeniem metabolicznym wynikającym z zaburzeń przemian purynowych i nadmiernego gromadzenia się kryształów kwasu moczowego w stawach oraz tkankach miękkich. W artykule przedstawiono kluczowe grupy leków stosowanych w terapii dny moczanowej, ich mechanizmy działania, profil bezpieczeństwa oraz zasady monitorowania leczenia, a także omówiono rolę zmian stylu życia i diety w zapobieganiu nawrotom.
Patofizjologia i epidemiologia
Podstawowym zaburzeniem w dnie moczanowej jest hiperlipidemia purynowa prowadząca do przewlekłej hiperurykemii. W wyniku zaburzonej syntezy lub upośledzonego wydalania dochodzi do nadmiernego stężenia kwasu moczowego we krwi, co sprzyja tworzeniu się kryształów moczanu sodu w stawach, pochewkach ścięgnistych i tkance podskórnej. Kryształy te wywołują reakcję zapalną i nasilają ból, obrzęk oraz zaczerwienienie stawów. Najczęściej atakom poddawane są stawy śródstopno-paliczkowe palucha, kolan oraz stawów nadgarstka.
Częstość występowania dny rośnie z wiekiem, dotykając głównie mężczyzn powyżej 40. roku życia oraz kobiety po menopauzie. W populacji krajów uprzemysłowionych zachorowalność szacuje się na około 1–2%, a czynniki predysponujące to m.in. otyłość, nadciśnienie tętnicze, choroby nerek oraz dieta bogata w puryny.
Leki pierwszego rzutu w dnie moczanowej
Hipourykinemiczne leki hamujące syntezę kwasu moczowego
- Alopurynol – inhibitor oksydazy ksantynowej, zmniejsza syntezę kwasu moczowego z hipoksantyny i ksantyny. Stosowany w dawkach początkowych 100 mg/dobę, zwiększanych do 300–800 mg/dobę. Wymaga stopniowego wprowadzania, by uniknąć zaostrzenia ataków ostrej dny.
- Febuksostat – selektywny inhibitor oksydazy ksantynowej o działaniu silniejszym niż alopurynol. Dawkowany zwykle w zakresie 40–80 mg/dobę. Alternatywa u pacjentów z nietolerancją alopurynolu lub przewlekłą chorobą nerek.
Leki urykozuryczne
- Probenecyd – zwiększa wydalanie kwasu moczowego przez nerki, blokując zwrotną resorpcję w kanaliku bliższym. Stosuje się go w monoterapii, ale tylko przy prawidłowej filtracji kłębuszkowej.
- Lesinurad – lek nowej generacji, hamujący transporter URAT1. Zwykle podawany w skojarzeniu z inhibitorem oksydazy ksantynowej.
Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe
Ostry atak dny wymaga szybkiego włączenia terapii przeciwzapalnej i przeciwbólowej, by złagodzić objawy i skrócić czas trwania napadu.
- Kolchicyna – alkaloid roślinny hamujący migrację leukocytów do miejsca zapalenia. Skuteczna przy dawkach 1,2 mg na dobę (0,6 mg co 1–2 godziny), z zaleceniem nie przekraczania 2,4 mg/dobę ze względu na potencjalne toksyczne działanie na przewód pokarmowy i mięśnie.
- NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – ibuprofen, naproksen, indometacyna podawane w maksymalnych dawkach przeciwzapalnych. Odpowiednie u pacjentów bez przeciwwskazań kardiologicznych i gastrologicznych.
- Glikokortykosteroidy – prednizon, metyloprednizolon stosowane doustnie lub w formie iniekcji doszkieletowych przy przeciwwskazaniach do NLPZ i kolchicyny.
Działania niepożądane i monitorowanie terapii
Terapia farmakologiczna dny wymaga regularnego monitorowania parametrów biochemicznych i kontrolowania objawów. W przypadku inhibitorów oksydazy ksantynowej należy co 2–4 tygodnie oznaczać stężenie kwasu moczowego we krwi do momentu uzyskania docelowej wartości <150–360 µmol/l (2,5–6 mg/dl). Ponadto ważna jest ocena czynności wątroby i nerek oraz morfologii krwi przy długotrwałym stosowaniu alopurynolu.
Leki urykozuryczne mogą prowadzić do kamicy nerkowej; dlatego niezbędne jest zachowanie odpowiedniego nawodnienia pacjenta oraz alkalizacja moczu. Kolchicyna w wyższych dawkach może wywoływać biegunkę, nudności i miopatię, a NLPZ – gastropatię i zaostrzenie nadciśnienia. Glikokortykosteroidy niosą ryzyko hiperglikemii i osteoporozy przy dłuższym przyjmowaniu.
Rola modyfikacji stylu życia
Leczenie farmakologiczne powinno łączyć się ze zmianą nawyków żywieniowych i zwiększeniem aktywności fizycznej. Zaleca się:
- ograniczenie produktów bogatych w puryny (podroby, niektóre ryby, mięso czerwone),
- unikanie słodzonych napojów i alkoholu, zwłaszcza piwa,
- utrzymanie prawidłowej masy ciała i regularne ćwiczenia fizyczne,
- stosowanie diety śródziemnomorskiej i spożywanie produktów o działaniu alkalizującym mocz (owoce, warzywa, dietetyczne dodatki na bazie cytrusów),
- codzienne spożycie co najmniej 2–3 l płynów, w tym wody mineralnej o wysokiej zawartości węglowodorowęglanów.
Odpowiednio dobrana i prowadzona przez lekarza terapia farmakologiczna razem z modyfikacją diety oraz stylu życia pozwala na skuteczną kontrolę stężenia kwasu moczowego i znaczną redukcję częstości nawrotów ostrej dny moczanowej.
